Akran İletişimi Rehberi: Çatışmadan Çözüme

20.01.2026

Akran İletişimi Rehberi: Çatışmadan Çözüme

Çocuklarımız sağlıklı sosyal ilişkiler kurabilmeyi, okul çağı başladığı andan itibaren daha hızlı olarak öğrenirler. İlişki kurarken akran çatışması veya akran zorbalığı gibi durumlarla da karşı karşıya kalabilirler. Bu bültenimizde sıklıkla karıştırılan bu iki kavramı açıklığa kavuşturmak, yapılabilecekler hakkında sizlere destek olmak istedik.

Akran çatışması, iki veya daha fazla çocuğun veya gencin, anlaşmazlıklar nedeniyle birbirleriyle çatıştığı bir durumu ifade eder. Genellikle bir güç ve yaş dengesizliği yoktur. Amaç, genellikle bir sorunu çözmek için tartışmaktır. Çatışma; tartışma veya kavgaya dönüşebilir ancak bu genellikle geçici bir durumdur ve iki tarafın da olumlu iletişime geçmesiyle çözülebilir. Çatışmada taraflar çözüm bulmak için sorumluluk alabilir ve hatta günlük yaşamda olumsuz ilişki deneyimlerinden geçerken sorun çözme becerilerini de geliştirebilirler.

Akran ilişkileri, çocuklarımızın sosyal-duygusal gelişiminde önemli bir yere sahiptir. Çocuklar arkadaşlarıyla iletişim kurarken zaman zaman anlaşmazlıklar ve çatışmalar yaşayabilirler. Bu durumlar gelişimin doğal bir parçasıdır. Önemli olan, çocuklarımızın bu çatışmaları sağlıklı iletişim becerileriyle çözmeyi öğrenmeleridir.

"Çatışma" ile çok karıştırılan bir kavram olan "akran zorbalığı" ise bir çocuğun veya gencin, başka bir çocuğa veya gence, bilerek ve sistematik bir şekilde zarar vermesi durumudur. Bu zarar fiziksel, duygusal veya sosyal olabilir. Aralarında bir güç ve bazen de yaş dengesizliği vardır. Amaç, tehdit etmek, korkutmak ya da kontrol sağlamaktır. Alay etme, dışlama, fiziksel saldırı gibi çeşitli davranış biçimlerinde ortaya çıkabilir.

Akran çatışması, genellikle aynı yaş grubundaki öğrenciler arasında ortaya çıkan anlaşmazlıklar, fikir ayrılıkları veya rekabetçi durumları tanımlar. Akranlar arasındaki çatışmalar:- Fikir ayrılıkları, -Sosyal çatışmalar, - Kişisel farklılıklar, -Duygusal ve davranışsal tepkiler gibi sebeplerden kaynaklanabilir. Akran çatışmaları, çeşitli şekillerde ortaya çıkabilir.

 

Bunlar:

İletişim Sorunları: Öğrenciler arasında yanlış anlamalar, yetersiz iletişim veya düşüncelerin yanlış ifade edilmesi nedeniyle çatışmalar oluşabilir.

Sosyal Beceriler Kaynaklı Çatışmalar: Sınıf içinde rekabetçi duyguların devreye girmesiyle kim daha popüler, kim daha güçlü, kim daha liderdir gibi soruların ortaya çıkması çatışmayı doğurabilir.

Rekabet: Özellikle benzer ilgi alanlarına sahip öğrenciler arasında kıskanma duyguları ve rekabet olabilir. Bu tür çatışmalar, özellikle başarı odaklı gruplarda veya takımlar arasında görülebilir.

Fiziksel Çatışmalar: Bazen anlaşmazlıklar fiziksel düzeyde de yaşanabilir. Bu tür çatışmalar, daha ciddi sonuçlar doğurabilir ve bu nedenle yakından takip edilmesi gerekir.

Duygusal Çatışmalar: Çocuklar, sosyal ilişki kurma konusunda zorlanabilir ve bu da duygusal olarak yıpratıcı çatışmalara yol açabilir. Arkadaşlık ilişkileri, sadakat veya güven gibi duygusal bağlar üzerinden çıkan çatışmalar, çocukların özgüvenlerini etkileyebilir.

Fiziksel ve Psikolojik Değişimler: Ergenlik dönemi gibi fiziksel ve duygusal değişimlerin yaşandığı dönemlerde, çocuklar kendilerini ifade etmekte zorluk çekebilirler. Bu da doğal olarak çatışmalara neden olabilir.

Teknolojik ve Dijital Faktörler: Sosyal medyanın yaygınlaşmasıyla birlikte, çevrimiçi platformlarda da çatışmalar yaşanabilmektedir. Dijital zorbalık, sosyal medya üzerinden dışlanma veya yanlış anlaşılmalar bu çatışmaları daha karmaşık hale getirebilir.

 

AKRAN ZORBALIĞI

Akran zorbalığı, bir çocuğun veya gencin, başka bir çocuğa veya gence, bilerek ve isteyerek sürekli olarak zarar vermesidir. Bu zarar fiziksel, duygusal veya sosyal olabilir. Taraflar arasındaki gücün dengesiz olduğu ve tek bir tarafın diğerini baskı altına aldığı bir durumdur. Amaç, tehdit etmek, korkutmak ya da kontrol sağlamaktır. Alay etme, dışlama, fiziksel saldırı gibi çeşitli davranış biçimlerinde ortaya çıkabilir.

 

Zorbalık Türleri

Doğrudan zorbalık: Fiziksel ve sözel zorbalıktır. Direkt ve açık olarak karşıdaki kişi üzerindeki güç, statü ve hakimiyet gösterme isteğidir. Kişiye yönelik açık saldırı içerir. Zorbalığa maruz kalan kişi zorbanın kim olduğunu bilir.

 

Dolaylı zorbalık: İlişkisel ve siber zorbalıktır. Amaç kişinin içinde bulunduğu sosyal ilişkileri etkilemektir. Kişiye karşı dolaylı olarak saldırı içerir. Üçüncü kişiler yoluyla yapılabilir. Zorbalığa maruz kalan kişi zorbanın kim olduğunu bilmeyebilir.

 

AKRAN ÇATIŞMASI İLE AKRAN ZORBALIĞI ARASINDAKİ FARKLAR

 

AKRAN ÇATIŞMASI

Arkadaşlık ilişkisi yoktur.

Güçler arası denge vardır.

Arada sırada yaşanır.

Sonuçları ciddi değildir.

Pişmanlık ve sorumluluk alma vardır.

Taraflar problemi çözmeye çalışır.

Eşit duygusal tepki vardır.

 

AKRAN ZORBALIĞI

Arkadaşlık ilişkisi yoktur.

Güçler arası denge yoktur.

Davranışlar sıklıkla tekrarlanır.

Sonuçları kalıcı ve ağırdır.

Pişmanlık ve sorumluluk alma yoktur.

Problem çözülmeye çalışılmaz.

Eşit duygusal tepki yoktur. Sadece zorbalığa maruz kalanın yaşadığı olumsuz duygusal tepki vardır.

Akran Çatışması Nedir?

Akran çatışmaları;

Paylaşamama

Farklı düşünceler

Oyun veya grup içi anlaşmazlıklar

Yanlış anlaşılmalar

Nedeniyle ortaya çıkabilir. Her çatışma olumsuz değildir; doğru şekilde ele alındığında çocuklara problem çözme, empative iletişim becerileri kazandırır.

YAŞ DÜZEYLERİNE GÖRE AKRAN İLETİŞİMİ

Anaokulu-1–3. Sınıflar (4–9 Yaş)

Bu yaş grubunda çocuklar duygularını ifade etmeyi yeni öğrenmektedir. Çatışmalar genellikle oyun ve paylaşım sırasında yaşanır.

Velilere Öneriler:

Çocuğunuzun duygularını fark etmesine yardımcı olun.

Fiziksel tepkilerin kabul edilemez olduğunu net biçimde ifade edin.

Çözüm için seçenekler sunun, kararı ona bırakın.

4–6. Sınıflar (9–12 Yaş)

Arkadaşlık ilişkileri daha anlamlı hâle gelir. Dışlanma, alay edilme ve grup içi sorunlar görülebilir.

Velilere Öneriler:

Çocuğunuzu yargılamadan dinleyin.

Empati kurmasını destekleyin.

Sorunu hemen çözmek yerine düşünmesine alan tanıyın.

7–8. Sınıflar (12–14 Yaş)

Kimlik gelişimi ve sosyal kabul ön plandadır. Akran baskısı ve dijital iletişim ilişkileri etkileyebilir.

Velilere Öneriler:

Duygularını küçümsemeyin.

Sağlıklı sınırlar ve saygılı iletişim üzerine konuşun.

Gerekli durumlarda okul rehberlik servisiyle iş birliği yapın.

 

ÇATIŞMADAN ÇÖZÜME: VELİLER İÇİN TEMEL ADIMLAR

Dinleyin: Çocuğunuzu sözünü kesmeden dinleyin.

Tarafsız Kalın: Hemen haklı–haksız aramayın.

Model Olun: Kendi iletişim biçiminizle örnek olun.

Sorumluluk Verin: Çözüm üretmesine rehberlik edin.

İş Birliği Yapın: Okul ile iletişimde kalın.

 

NE ZAMAN DESTEK ALINMALI?

Aşağıdaki durumlarda rehberlik servisine başvurmanız önerilir:

Okula gitmek istememe

Sürekli yalnız kalma veya dışlanma

Duygusal tepkilerde belirgin değişim

Yoğun kaygı, öfke veya içe kapanma

 

UNUTMAYALIM…

Her çatışma bir öğrenme fırsatıdır. Çocuklarımızın sağlıklı akran ilişkileri kurabilmesi için okul–aile iş birliği büyük önem taşır.

ide'de neler yapılıyor?

Okulumuz Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Birimi, öğrencilerimizin sosyal-duygusal gelişimlerini desteklemek ve sağlıklı akran ilişkileri kurmalarını sağlamak amacıyla akran çatışmalarına yönelik çok yönlü çalışmalar yürütmektedir.

Önleyici Rehberlik Çalışmaları

Sınıf rehberlik saatlerinde etkili iletişim, empati, duygu tanıma ve problem çözme becerilerine yönelik etkinlikler uygulanmaktadır.

Yaş düzeylerine uygun olarak akran ilişkileri, saygı, sınırlar ve farklılıklara hoşgörü temalı rehberlik etkinlikleri planlanmaktadır.

Okul genelinde olumlu okul iklimini destekleyici çalışmalar yürütülmektedir.

Bireysel Öğrenci Görüşmeleri

Akran çatışması yaşayan öğrencilerle bireysel rehberlik görüşmeleri yapılmaktadır.

Öğrencilerin yaşadıkları durumları ifade etmeleri desteklenmekte, duygu farkındalığı ve çözüm odaklı düşünme becerileri geliştirilmektedir.

Gerektiğinde süreç, düzenli takip görüşmeleriyle izlenmektedir.

Akran Arabuluculuğu ve Çözüm Odaklı Görüşmeler

Tarafların uygunluğu değerlendirildikten sonra, öğrenciler arasında rehberlik birimi eşliğinde yapılandırılmış çözüm görüşmeleri gerçekleştirilmektedir.

Öğrencilerin sorumluluk alması, karşılıklı empati kurması ve uzlaşma yolları geliştirmesi hedeflenmektedir.

Öğretmenlerle İş Birliği

Sınıf içinde gözlemlenen akran çatışmalarıyla ilgili öğretmenlerle düzenli bilgi paylaşımı yapılmaktadır.

Öğretmenlere, sınıf yönetimi ve çatışma çözme stratejileri konusunda rehberlik desteği sağlanmaktadır.

Veli Bilgilendirme ve Danışmanlığı

Velilerle bireysel görüşmeler yapılarak süreç hakkında bilgilendirme yapılmakta, ev ortamında çocuklara nasıl destek olunabileceği konusunda rehberlik sunulmaktadır.

Rehberlik bültenleri ve bilgilendirme yazılarıyla velilerin farkındalığı artırılmaktadır.

Risk Durumlarının Takibi ve Yönlendirme

Akran çatışmalarının yoğun, tekrarlayıcı veya öğrencinin psikolojik iyi oluşunu olumsuz etkilediği durumlarda süreç daha yakından takip edilmektedir.

Gerekli görülen durumlarda okul yönetimi ile iş birliği içinde hareket edilmekte, dış destek ve yönlendirme seçenekleri velilerle paylaşılmaktadır.

Güvenli ve Destekleyici Okul İklimi

Rehberlik Birimi, tüm öğrencilerin kendilerini güvende hissettikleri, saygı ve anlayışın ön planda olduğu bir okul ortamı oluşturmayı amaçlamaktadır.

Akran çatışmaları, cezalandırıcı bir yaklaşımla değil; eğitici, onarıcı ve geliştirici bir anlayışla ele alınmaktadır.

 

 

ide okulları
Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bölümü