Evde Planlama ve Dikkat Becerileri Nasıl Desteklenir?

25.02.2026

Evde Planlama ve Dikkat Becerileri Nasıl Desteklenir?
Planlama ve dikkat, çocuğun akademik gelişiminin yanı sıra günlük yaşamını düzenleyebilmesi, sorumluluk üstlenebilmesi ve kendine olan güvenini geliştirebilmesi için temel beceriler arasında yer alır. Bu beceriler doğuştan tam olarak gelişmiş şekilde ortaya çıkmaz; çocukluk boyunca deneyim, tekrar, yetişkin rehberliği ve uygun çevresel düzenlemelerle güçlenir. Özellikle ilkokul yıllarında bu alanlarda yaşanan zorlanmalar, ödev süreci, zaman yönetimi ve görevleri sürdürme konusunda belirginleşebilir. Ev ortamında sağlanacak bilinçli destekler, çocuğun bu becerileri kazanmasında oldukça etkilidir.

Planlama Becerisi Nedir?
Planlama becerisi; çocuğun bir işi yapmadan önce düşünmesi, yapılacakları zihninde sıraya koyması, işe nereden başlayacağını belirlemesi, süreci adım adım yürütmesi ve başladığı işi tamamlayabilmesi anlamına gelir. Planlama, yalnızca akademik görevlerle sınırlı değildir; sabah hazırlanma süreci, çantasını toplama, ödevlerini hatırlama, oyuncaklarını düzenleme gibi günlük yaşam becerilerini de kapsar. Planlama becerisi gelişmiş olan çocuklar, karşılaştıkları görevleri daha iyi yönetilebilir algılar ve ne yapacaklarını bildikleri için daha az kaygı yaşarlar. Planlama becerisi yeterince gelişmemiş çocuklarda ise erteleme, işe başlamakta zorlanma, çabuk vazgeçme, dağınıklık ve sık sık unutkanlık gözlemlenebilir. Bu durum çoğu zaman isteksizlik olarak yorumlansa da aslında çocuğun nasıl organize olacağını bilememesinden kaynaklanır. Planlama becerisi; zaman algısı, sıralama yapabilme, öncelik belirleme, problem çözme ve kendini izleme gibi birçok alt beceriyi içerir. Bu nedenle planlama, çocuğun bilişsel gelişimiyle yakından ilişkilidir ve yaşla birlikte kademeli olarak olgunlaşır.

Evde Planlama Becerisi Nasıl Desteklenir?
Ev ortamı, planlama becerisinin gelişimi için en güçlü öğrenme alanlarından biridir. Günlük yaşamın doğal akışı içinde sunulan küçük sorumluluklar ve yapılandırılmış destekler, çocuğun bu beceriyi içselleştirmesine yardımcı olur. Öncelikle evde belirli rutinlerin oluşturulması önemlidir. Günlük yaşamda yemek, uyku, ödev ve oyun saatlerinin mümkün olduğunca belli zaman dilimlerinde gerçekleşmesi, çocuğun gününü zihninde organize etmesini kolaylaştırır. Ne zaman ne yapacağını bilen çocuk, karşılaştığı görevleri daha az zorlayıcı algılar. Bu noktada ebeveynlerin tutarlı olması ve sık sık değişen kurallar koymaması önemlidir.

Planlama becerisini desteklemenin bir diğer yolu, yapılacak işleri somut ve anlaşılır hale getirmektir. “Ödevini yap” gibi genel ifadeler yerine, yapılacak işin adımlara bölünmesi çocuğun işe başlamasını kolaylaştırır. Örneğin, “Önce matematikten ilk sayfayı yapalım, sonra kısa bir mola verelim” şeklindeki yönlendirmeler çocuğun süreci daha net görmesini sağlar.

Çocuğun planlama sürecine aktif olarak katılması da oldukça değerlidir. Ebeveynin planı tamamen kendisinin yapması yerine, çocuğa seçenek sunması ve karar sürecine dahil etmesi planlama becerisini güçlendirir. “Hangisinden başlamak istersin?”, “Bunu kaç dakikada bitirebiliriz?” gibi sorular, çocuğun düşünmesini ve sorumluluk almasını destekler.

 Görsel destekler planlama becerisinin gelişiminde önemli bir yer tutar. Günlük yapılacaklar listeleri, haftalık sorumluluk çizelgeleri ve tamamlanan işlerin üzerinin çizilmesi, çocuğun ilerlemesini somut olarak görmesine yardımcı olur. Bu durum çocuğun motivasyonunu artırır ve kontrol duygusunu güçlendirir. Planlama sürecinde ebeveyn tutumu da belirleyicidir. Çocuğun zorlandığı anlarda eleştirel ya da aceleci bir yaklaşım yerine, rehberlik eden ve destekleyici bir dil kullanılması önemlidir. Planlama becerisinin zamanla geliştiği unutulmamalı, çocuktan yaşına uygun gerçekçi beklentiler içinde olunmalıdır.

 Dikkat Becerisi Nedir?
Dikkat becerisi; çocuğun bir uyaran ya da görev üzerinde odaklanabilmesi, bu odağı sürdürebilmesi ve dikkati dağıldığında yeniden göreve dönebilmesi kapasitesidir. Dikkat, öğrenmenin temelini oluşturur ve tek başına ele alınamaz; çevresel koşullar, duygusal durum ve motivasyonla yakından ilişkilidir.

Çocuklarda dikkat süresi yaşa göre değişkenlik gösterir. Özellikle küçük yaş gruplarında uzun süreli dikkat beklemek gerçekçi değildir. Bu nedenle çocuğun dikkatinin çabuk dağılması her zaman bir sorun olarak değerlendirilmemelidir. Ancak dikkat süresinin sürekli olarak çok kısa olması, verilen görevleri tamamlayamama ve yoğun kaçınma davranışlarının görülmesi durumunda destekleyici düzenlemelere ihtiyaç duyulabilir.

 Evde Dikkat Becerisi Nasıl Desteklenir?
Dikkat becerisini desteklemenin ilk adımı, uygun bir çalışma ortamı oluşturmaktır. Çalışma sırasında televizyonun açık olması, telefon veya tablet gibi uyaranların ortamda bulunması çocuğun dikkatini istemsiz olarak böler. Bu nedenle çalışma alanının sade, düzenli ve mümkünse her zaman aynı yer olması önerilir. Masa üzerinde yalnızca o an yapılacak çalışmayla ilgili materyaller bulunmalıdır. Zaman kavramının çocuklar için soyut olduğu unutulmamalıdır. Bu nedenle çalışma sürelerinin somutlaştırılması dikkat süresini destekler. Kum saati, görsel zamanlayıcı ya da alarm gibi araçlar, çocuğun ne kadar süre odaklanacağını bilmesini sağlar. Kısa süreli çalışmalarla başlamak ve bu süreleri çocuğun başarısına göre kademeli olarak artırmak daha etkilidir.

Molalar dikkat becerisinin sürdürülebilmesi açısından önemlidir. Ancak molaların süresi ve içeriği iyi planlanmalıdır. Kısa, hareket içeren ve ekran kullanımını içermeyen molalar, çocuğun yeniden çalışmaya dönmesini kolaylaştırır. Uzun ve ekran ağırlıklı molalar ise dikkatin toparlanmasını zorlaştırabilir. Ev içinde dikkat becerisini desteklemek için günlük yaşam aktiviteleri de kullanılabilir. Masa oyunları, puzzle, sıralama ve eşleştirme oyunları, çocuğun dikkatini odaklama ve sürdürme becerilerini doğal bir şekilde güçlendirir. Ayrıca çocuğun yaptığı işe yönelik olumlu ve somut geri bildirimler verilmesi, dikkat süresini artırıcı bir etki yaratır.

 Dikkat sürecinde ebeveynlerin beklentilerinin yaşa uygun olması önemlidir. Çocuğun dikkatini toplamakta zorlandığı anlarda etiketleyici ifadelerden kaçınılmalı, bunun yerine destekleyici ve yönlendirici bir dil kullanılmalıdır. “Birlikte tekrar deneyebiliriz” yaklaşımı, çocuğun kendine olan güvenini korur.

 Planlama ve dikkat becerileri, çocukların hem okul yaşamını hem de günlük yaşamlarını doğrudan etkileyen temel becerilerdir. Evde oluşturulan yapılandırılmış ortam, tutarlı rutinler ve destekleyici ebeveyn tutumu, bu becerilerin gelişiminde büyük rol oynar. Küçük ama düzenli adımlarla sağlanan ev içi destekler, çocuğun zamanla daha bağımsız, sorumluluk alabilen ve kendine güvenen bir birey olarak gelişmesine katkı sağlar. Okul ve aile iş birliği içinde yürütülen bu süreç, çocuğun gelişimini en sağlıklı şekilde destekleyecektir.

 ide okulları olarak, planlama ve dikkat becerilerinin gelişimini desteklemek amacıyla okul ortamında yapılandırılmış ve bütüncül çalışmalar yürütmekteyiz. Rehberlik servisi koordinasyonunda; sınıf içi rutinlerin oluşturulması, görevlerin aşamalı ve net şekilde sunulması, görsel planlar ve hatırlatıcıların kullanılması, öğrencilerin yaş ve gelişim düzeylerine uygun sorumluluklar verilmesi desteklenmektedir. Öğretmenlerle iş birliği içinde, olumlu geri bildirim ve süreç odaklı yaklaşım benimsenerek öğrencilerin görev başlatma, sürdürme ve tamamlama becerileri güçlendirilmektedir. Ayrıca bireysel farklılıklar dikkate alınarak ihtiyaç duyan öğrencilerle bireysel görüşmeler ve küçük grup çalışmaları yürütülmektedir.

Planlama Bilişsel Alanını Destekleyen Kutu Oyun İsimler

* Trafik Mantık (Rush Hour Junior) Oyunu Yaş:5-8
* Trafik (Rush Hour) Mantık Yürütme Oyunu Yas:8-99
* Abolone
* Quoridor Classic 8 yaş üstü
* Quoridor Çocuk 5-8 yaş

Planlama Bilişsel Alanını Destekleyen Kitap İsimleri

ÜZE Yayınları Renzulli Yaratıcılık Seti (1-5 kitap)
Çocuklar İçin Yaratıcı Baş Etme Becerileri – Bonnie Thomas

Dikkat Bilişsel Alanını Destekleyen Oyun İsimleri

• Ze Smart Görsel Dikkat Seti 6-9 Yaş
• Ze Smart İşitsel Dikkat Seti
• Miniyup Görsel Dikkat Seti
• Pictureka
• Dobble 6 – 8 yaş
• Dobble Çocuk 4-6 yaş
• Set
• Hızlı Bardaklar 6 yaş üstü
• Look Look

Dikkat Bilişsel Alanını Destekleyen Kitap İsimleri

• Dikkati Geliştirme Kitabı (1.sınıf) - Hakan Başaran-Başaran Yayınları
• Dikkati Geliştirme Kitabı (2.sınıf) - Hakan Başaran-Başaran Yayınları
• Dikkati Geliştirme Kitabı (3.sınıf) - Hakan Başaran-Başaran Yayınları
• Dikkati Geliştirme Kitabı (4.sınıf) - Hakan Başaran-Başaran Yayınları
• Sınıf Dikkati Güçlendirme Seti - Osman Abalı – Adeda Yayıncılık
• Sınıf Dikkati Güçlendirme Seti - Osman Abalı – Adeda Yayıncılık
• Sınıf Dikkati Güçlendirme Seti - Osman Abalı – Adeda Yayıncılık
• Sınıf Dikkati Güçlendirme Seti - Osman Abalı – Adeda Yayıncılık
• Highlights Hidden Pictures Puzzles (Gizli Resimler) 4’lü Set
• Benego 1.Sınıf Dikkat Seti
• Benego 2.Sınıf Dikkat Seti
• Benego 3.sınıf Dikkat Seti
• Benego 4.sınıf Dikkat Seti

 

Kaynaklar

Ergin, T. (2017). Eğitsel rehberlik: Bilişsel işlevlerden akademik becerilere.

https://www.koc.k12.tr/wp-content/uploads/2022/10/Planlama-Becerisi.pdf

https://www.fraktalpsikoloji.com/uncategorized/basarinin-iki-anahtari-planlama-ve-dikkat/

 

  ide okulları
Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Bölümü